TRỒNG RỪNG NGẬP MẶN VÀ THỰC HIỆN SINH KẾ THÍCH ỨNG ĐỂ NÂNG CAO KHẢ NĂNG CHỐNG CHỊU BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU CHO CỘNG ĐỒNG DỄ BỊ TỔN THƯƠNG TẠI ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG

Với sự tài trợ của tổ chức Bánh mỳ cho thế giới (Bftw), Dự án “Bảo vệ khí hậu và rừng ngập mặn kết hợp với cải thiện thu nhập cho các cộng đồng dễ bị tổn thương (VM069)” được Trung tâm Phát triển Nông thôn bền vững (SRD) thực hiện trên địa bàn Vườn Quốc gia Mũi Cà Mau và Ban Quản lý phòng hộ Tam Giang của tỉnh Cà Mau với mục tiêu tăng cường bảo vệ đa dạng sinh học, phát triển rừng ngập mặn góp phần thúc đẩy quá trình hấp thụ Carbon, tăng cường khả năng chống chịu với khí hậu, đảm bảo sinh kế bền vững và hoà nhập xã hội cho các cộng đồng nghèo và dễ bị tổn thương ở Đồng bằng sông Cửu Long từ năm 2021.

Để đạt được mục tiêu trên, trong quý 3/2023, Trung tâm SRD đã phối hợp với đối tác địa phương tổ chức các hoạt động trồng rừng ngập mặn, tăng cường thực hiện chính sách quản lý rừng và triển khai các mô hình sinh kế thích ứng tại vùng dự án.

Hướng dẫn kỹ thuật và hỗ trợ người dân trồng rừng ngập mặn

Trung tâm SRD phối hợp với Sở Nông nghiệp và PTNT Cà Mau, Chi cục kiểm lâm tỉnh và Ban Quản lý rừng phòng hộ Tam Giang tổ chức lớp tập huấn hướng dẫn kỹ thuật trồng và chăm sóc rừng ngập mặn cho các hộ gia đình tại xã Tam Giang Đông. Tại khóa tập huấn, chuyên gia cùng cán bộ địa phương đã hướng dẫn kỹ thuật trồng rừng bằng loài Đước Đôi (loài cây rừng ngập mặn phù hợp với điều kiện địa phương) từ khâu chuẩn bị thể nền, mặt bằng trồng rừng, chọn giống, kỹ thuật trồng và chăm sóc sau khi trồng. Bên cạnh đó, chuyên gia, cán bộ địa phương cũng giới thiệu cho người dân các nội dung về vai trò, trách nhiệm của cộng đồng trong quản lý bảo vệ rừng, sự tham gia của nữ giới, chính sách giao khoán rừng ngập mặn.

Người dân cùng đại diện Sở Nông nghiệp, BQL RPH, chuyên gia trao đổi về mục tiêu, phương án triển khai trồng rừng, bảo vệ rừng.

Khóa tập huấn giúp người dân tại vùng dự án hiểu rõ và có thể áp dụng kỹ thuật trồng và chăm sóc rừng ngập mặn vào hoạt động trồng rừng ngập mặn phòng hộ ngay tại địa phương. Tập huấn cũng giúp hộ gia đình nâng cao kiến thức về phục hồi và phát triển rừng ngập mặn để góp phần giảm thiểu biến đổi khí hậu.

Hướng dẫn kỹ thuật và người dân cùng tham gia trồng rừng ngập mặn

Ngay sau tập huấn, với sự hỗ trợ của dự án, người dân và cán bộ địa phương đã thực hiện trồng mới 5 ha rừng ngập mặn phòng hộ tại diện tích của BQL RPH Tam Giang. Các diện tích rừng ngập mặn mới trồng được giao lại các hộ gia đình theo dõi, chăm sóc trong thời gian tiếp theo.

Diện tích rừng ngập mặn sau một thời gian được trồng, chăm sóc

Trong tương lai, khi thành rừng, diện tích rừng ngập mặn này sẽ đóng góp vai trò rất quan trọng trong việc duy trì cân bằng sinh thái, bảo tồn đa dạng sinh học (ĐDSH), ngăn chặn sóng, gió, hạn chế xói lở bờ biển, bảo vệ đê biển, bảo vệ sinh kế của người dân và đặc biệt là nâng cao trữ lượng carbon rừng góp phần giảm thiểu biến đổi khí hậu.

Triển khai mô hình tôm 2 giai đoạn giúp người dân thích ứng tốt hơn với biến đổi khí hậu

Hoạt động sinh kế nuôi tôm - rừng đã góp phần nâng cao đời sống kinh tế của người dân sinh sống dựa vào rừng ngập mặn tại VQG Mũi Cà Mau và BQL RPH Tam Giang. Tuy nhiên, trước các tác động của biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng, thời tiết thay đổi bất thường; dịch bệnh trên tôm nuôi vẫn còn xảy ra; môi trường vùng nuôi tôm chưa được kiểm soát tốt; giá cả vật tư đầu vào và sản phẩm đầu ra có nhiều biến động; áp dụng qui trình trình kỹ thuật chưa đúng, vẫn còn hạn chế,... đã làm ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, thu nhập và đời sống của người dân nơi đây.

Sau thời gian triển khai tại VQG Mũi Cà Mau, mô hình tôm 2 giai đoạn đã cho thấy hiệu quả rõ rệt. Sau khi hộ dân ứng dụng những kiến thức, kỹ thuật của dự án giới thiệu vào hoạt động sản xuất của hộ gia đình, năng suất tôm nuôi đã được nâng cao, điển hình như các hộ gia đình ở ấp Cồn Mũi, xã Đất Mũi, khi áp dụng đúng quy trình kỹ thuật (thực hiện quản lý nguồn nước, môi trường nuôi, con giống, có sử dụng vi sinh định kỳ, đảm bảo thời gian ương tôm, kỹ thuật chăm sóc,...) đã có năng suất đạt khoảng 300 - 500 kg/ha/năm, thu nhập trung bình 21 triệu/ha, mang lại thu nhập ổn định và giúp hạn chế thiệt hại do điều kiện thời tiết bất lợi gây ra. Kết quả trên cho thấy rằng nếu áp dụng đúng quy trình kỹ thuật, nuôi tôm 2 giai đoạn sẽ cho năng suất khá cao, phát huy hiệu quả và cũng phù hợp với điều kiện tự nhiên tại khu vực dự án.

Đại diện hộ gia đình ở Tam Giang Đông tham quan, trao đổi kinh nghiệm về mô hình tôm 2 giai đoạn tại xã Đất Mũi

Tiếp nối các kết quả trên, Trung tâm SRD phối hợp với Hội Liên hiệp phụ nữ tỉnh Cà Mau, đối tác địa phương triển khai thực hiện mô hình tôm 2 giai đoạn cho các hộ gia đình tại BQL RPH Tam Giang trong tháng 8, 9 vừa qua. Trước khi triển khai hoạt động, các hộ gia đình được thăm quan thực tế bể ương tôm tại VQG Mũi Cà Mau, thảo luận, lắng nghe những chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm của các hộ gia đình tại ấp Cồn Mũi trong quá trình thực hiện nuôi tôm 2 giai đoạn.

Trung tâm SRD phối hợp với Hội Liên hiệp phụ nữ tỉnh, BQL RHP Tam Giang tổ chức các lớp học tại hiện trường về kỹ thuật nuôi tôm 02 giai đoạn tại ấp Vinh Hoa, xã Tam Giang Đông, huyện Năm Căn, tỉnh Cà Mau, mỗi lớp học có 20 – 25 học viên; các học viên tham gia lớp học được hỗ trợ đầy đủ tài liệu, dụng cụ cho mỗi buổi học.

Người dân tham gia tập huấn lý thuyết trước khi triển khai mô hình

Học viên được học các chuyên đề về thiết kế bể ương tôm; thực hành làm bể ương tôm; cách ương tôm trên bể ương; cải tạo vuông nuôi, chọn giống và thả giống; chăm sóc và quản lý môi trường nước; hướng dẫn sử dụng một số loại vật tư; cách phòng trị một số bệnh trên tôm.

Trong khuôn khổ của lớp học tại hiện trường, dự án còn hỗ trợ 01 bể ương nổi và đầy đủ trang thiết bị để vận hành bể ương, quy mô bể ương khoảng 100 m3 nước. Bể ương được bàn giao lại cho Nhóm sở thích nuôi tôm quản lý, vận hành phục vụ quá trình ương tôm, triển khai nuôi tôm 2 giai đoạn của các hộ gia đình trong ấp, trong xã.

Triển khai xây dựng bể ương tôm 2 giai đoạn

20 hộ gia đình tự nguyện đăng ký tham gia, có điều kiện cuộc sống khó khăn và được thành viên nhóm đề cử đã nhận được hỗ trợ của dự án về con giống, vôi, chế phẩm sinh học và một số vật liệu khác để phục vụ hoạt động sản xuất, triển khai mô hình nuôi tôm 2 giai đoạn tại hộ gia đình của mình. Hiện tại, các hộ gia đình đang bắt đầu thực hiện việc ương tôm trong bể ương, kết hợp chuẩn bị vuông nuôi và sẽ tiếp tục nuôi tôm tại diện tích của hộ gia đình mình trong thời gian sắp tới.

Kiểm tra tôm giống định kỳ trong thời gian ương giống

Nuôi tôm 2 giai đoạn được triển khai hỗ trợ tại vùng dự án với mục tiêu cải thiện thu nhập, ổn định đời sống, bảo vệ hệ sinh thái rừng ngập mặn, góp phần nâng cao năng lực chống chịu cho nhóm cộng đồng dễ bị tổn thương trước tác động biến đổi khí hậu.

Sự tham gia chủ đạo của người dân được phát huy tối đa khi người dân vừa được thụ hưởng, giám sát, đánh giá kết quả, phản hồi cùng với sự tham gia hỗ trợ của nhiều bên liên quan là các yếu tố quan trọng, góp phần đảm bảo tính bền vững cho giải pháp. Trong khi triển khai giải pháp, sự tư vấn và hỗ trợ của các cơ quan địa phương như Sở Nông nghiệp và PTNT, Chi cục Kiểm lâm, Hội Liên hiệp phụ nữ tỉnh có vai trò quan trọng, đảm bảo sự phù hợp với nhu cầu người dân và lồng ghép vào kế hoạch phát triển kinh tế xã hội của địa phương.